Σημαντικό βήμα για την προστασία και την ανάδειξη ενός από τα σημαντικότερα οχυρωματικά μνημεία της Πρέβεζας αποτελεί η έγκριση της αρχιτεκτονικής και στατικής μελέτης αποκατάστασης του Κάστρου του Παντοκράτορα.
Το Υπουργείο Πολιτισμού, σε συνεργασία με την Περιφέρεια Ηπείρου και τον Δήμο Πρέβεζας, προχωρά στον σχεδιασμό ολοκληρωμένων παρεμβάσεων στο ιστορικό μνημείο, το οποίο δεσπόζει στην είσοδο του Αμβρακικού κόλπου και αποτελεί χαρακτηριστικό δείγμα οχυρωματικής αρχιτεκτονικής της Ηπείρου.
Το Κάστρο οικοδομήθηκε επί Αλή Πασά, μετά το 1810, ενώ σύμφωνα με τις μελέτες η ολοκλήρωσή του τοποθετείται περίπου στο 1818. Ο εξωτερικός περίβολος είχε ολοκληρωθεί πριν από το 1830. Κατά τον 20ό αιώνα διατήρησε τη στρατιωτική του χρήση, ενώ από το 1940 έως το 1968 λειτούργησε ως φυλακή. Το 1939 κατασκευάστηκε στο εσωτερικό του ο Ναός των Αγίων Αναργύρων.
Λίνα Μενδώνη: «Αναγκαίες άμεσες επεμβάσεις»
Η Υπουργός Πολιτισμού Λίνα Μενδώνη χαρακτήρισε το Κάστρο Παντοκράτορα σημαντικό μνημείο της νεότερης ιστορίας της Πρέβεζας και της Ηπείρου, καθώς, όπως ανέφερε, αποτυπώνει διαφορετικές ιστορικές περιόδους και χρήσεις.
Όπως σημείωσε, το μνημείο αποτελείται από το κεντρικό πεντάγωνο οχυρό και τον επιθαλάσσιο περίβολο, ο οποίος εκτείνεται κατά μήκος της βραχώδους ακτής και περιλαμβάνει προμαχώνες, πυροβολεία και την πυριτιδαποθήκη.
Η υπουργός υπογράμμισε ιδιαίτερα τα προβλήματα που έχουν δημιουργηθεί από τη θαλάσσια διάβρωση, τη βλάστηση και τη μακροχρόνια έκθεση του μνημείου στις περιβαλλοντικές συνθήκες, επισημαίνοντας την ανάγκη άμεσων επεμβάσεων στερέωσης και αποκατάστασης.
Στόχος της μελέτης είναι, όπως ανέφερε, να αντιμετωπιστούν οι δομικές βλάβες με σεβασμό στην αυθεντικότητα του μνημείου και παράλληλα να δημιουργηθούν οι προϋποθέσεις για την ασφαλή απόδοσή του στο κοινό.
Προβλήματα δεκαετιών
Η συστηματική μελέτη του Κάστρου ξεκίνησε το 1991, μέσα από ερευνητικό πρόγραμμα του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης και του Δήμου Πρέβεζας, ενώ το 1995 εγκρίθηκε μελέτη αποκατάστασης με στόχο την προστασία, ανάδειξη και μελλοντική επανάχρησή του.
Κατά τη δεκαετία του 1990 πραγματοποιήθηκαν εργασίες στερέωσης και αποκατάστασης, ωστόσο αρκετές από τις προβλεπόμενες παρεμβάσεις δεν ολοκληρώθηκαν ή υλοποιήθηκαν διαφορετικά από τις εγκεκριμένες μελέτες.
Η μετέπειτα εγκατάλειψη του μνημείου επιβάρυνε περαιτέρω την κατάστασή του, με αποτέλεσμα σήμερα να απαιτούνται νέες και ολοκληρωμένες παρεμβάσεις.
Ιδιαίτερα σοβαρά προβλήματα εντοπίζονται στον επιθαλάσσιο περίβολο και στο κεντρικό οχυρό. Η ανεξέλεγκτη βλάστηση στις τοιχοποιίες και στους αναβαθμούς έχει προκαλέσει αποδιοργάνωση λιθοδομών, ρηγματώσεις και τοπικές καταρρεύσεις, ενώ σημαντική είναι και η επιβάρυνση από τη θαλάσσια διάβρωση.
Παράλληλα, έχει καταρρεύσει μεγάλο τμήμα του προπετάσματος στο ανατολικό μέτωπο, ενώ τα graffiti και οι μεταγενέστερες επεμβάσεις δυσχεραίνουν την ιστορική αναγνωσιμότητα του οχυρού.
Τι προβλέπει η μελέτη
Η μελέτη εκπονήθηκε από τη Διεύθυνση Αναστήλωσης Βυζαντινών και Μεταβυζαντινών Μνημείων του Υπουργείου Πολιτισμού και προβλέπει σειρά σημαντικών εργασιών.
Μεταξύ άλλων περιλαμβάνονται:
- Αποκατάσταση του παράκτιου οχυρωματικού περιβόλου.
- Στερέωση των εξωτερικών και εσωτερικών παρειών του κεντρικού πεντάγωνου οχυρού.
- Αποκατάσταση τοιχοποιιών, κανονιοθυρίδων, προπετασμάτων και θυρών.
- Απομάκρυνση επιχώσεων, ανεπιθύμητης βλάστησης και νεότερων κατασκευών.
- Εργασίες στερέωσης και αποκατάστασης θόλων και λιθοδομών.
- Αναδόμηση αποδιοργανωμένων τμημάτων και αποκατάσταση ρηγματώσεων.
- Διατήρηση των αυθεντικών επιχρισμάτων και αρμολογημάτων στον μεγαλύτερο δυνατό βαθμό.
- Δημιουργία ασφαλέστερων διαδρομών για τους επισκέπτες.
- Κατασκευή νέων κλιμάκων και επισκευή κιγκλιδωμάτων.
Παράλληλα, εκπονείται ξεχωριστή ακτομηχανική και περιβαλλοντική μελέτη για την προστασία του δυτικού τριγωνικού προμαχώνα από τη θαλάσσια διάβρωση.
Η παρέμβαση φιλοδοξεί να αντιμετωπίσει τα χρόνια προβλήματα που αντιμετωπίζει το Κάστρο του Παντοκράτορα και να αποκαταστήσει την ιστορική και αρχιτεκτονική του φυσιογνωμία, δημιουργώντας παράλληλα καλύτερες και ασφαλέστερες συνθήκες για την πρόσβαση και την ανάδειξη του μνημείου.
